Impressie museumnacht Antwerpen 8 augustus 2009

Antwerpse musea ontsluieren geheimen voor 40.000 bezoekers

De Antwerpse museumnacht op 8 augustus had als thema geheimen en mysteries. 15 Antwerpse musea openden van 19:00 uur tot 21:00 uur hun deuren om de in totaal meer dan 40.000 bezoekers enkele van hun geheimen te onthullen. Een impressie vanuit vier deelnemende musea.

Koninklijk Museum Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA)

Reeds om kwart voor zeven zaten de eerste bezoekers te wachten op de trappen van het KMSKA aan de Leopold De Waelplaats. Toen de deuren zich even na zevenen openden en iedereen zijn/haar ticket had gekocht en was voorzien van een polsbandje (waarmee je deze avond zo bij alle overige musea naar binnen kon lopen) was de eerste gang natuurlijk naar de herontdekte Rembrandt. Tja, daar sta je dan oog in oog met Eleazar Swalmius. Veel is al over dit schilderij gezegd en geschreven, wat op deze plek niet nog eens hoeft te worden herhaald. Voor de gelegenheid hing de Rembrandt naast een portret van zijn eerste vrouw, Saskia van Uylenburgh.

De collectie van het KMSKA is immens en je kunt derhalve uren door het museum dwalen. De meeste bezoekers deden dat niet. Er was immers nog keuze uit 14 andere te bezoeken musea. Bij het depot waar de restauratiewerken plaatsvinden, namen veel mensen dan wel een kijkje. Een restauratrice legde uit hoe dat restaureren nu precies in zijn werk gaat. Daar steekt veel tijd in, wat moet gebeuren met een beperkt budget en met slechts vijf vaste medewerkers. Weliswaar bijgestaan door hulp van buiten het museum. Er moeten dus keuzes worden gemaakt welke werken voorrang krijgen. Aan de vele opgestapelde nog te restaureren werken te zien, hoeft men zich de komende decennia niet te vervelen.

Veel museumnachtbezoekers kozen voor een bezoek aan het KMSKA. Reeds om kwart voor acht stond een lange rij op de trappen tot aan de vijver. Uw reporter begaf zich ondertussen met de gratis pendelbus naar het volgende te bezoeken museum op zijn lijstje, het Museum Mayer van den Bergh in de Lange Gasthuisstraat.

Museum Mayer van den Bergh

Fritz Mayer van den Bergh leefde van 1858 tot 1901 en verzamelde in die relatief korte periode een indrukwekkende hoeveelheid kunstwerken bij elkaar. Daartussen zitten veel werken van Hollandse meesters. De conservator blijkt niet over een grote topografische kennis van Nederland te beschikken. Bij meerdere werken hangt een kaartje waarop Den Haag in Noord-Nederland wordt gesitueerd. Het zij hem vergeven.

Dit museum is gevestigd in een oud herenhuis, zoals er zoveel zijn in Antwerpen. De entree is niet echt breed te noemen. Wat ervoor zorgt dat al snel filevorming ontstaat. Door mensen die naar binnen willen en mensen die op het gelijkvloers nog een werk staan te bewonderen in het kader van de rondleiding over geheime plekken in het museum. De beveiligingsmensen hebben het dan ook druk alles in goede banen te leiden en laten steeds slechts een beperkt aantal nieuwe bezoekers binnen.

Het is vooral een kwestie van veel trappetjes op en af om bij alle kunstwerken te geraken, zo lijkt het. Wanneer ik mij weer naar beneden wil begeven, wijst de beveiliging mij echter op de lift. ‘Dat is handiger.’ Dat kun je wel zeggen. Hij zit alleen goed verstopt en daardoor had ik er geen weet van. Een ander geheim van het museum.

Maagdenhuis OCMW

Binnenkoer

Eveneens in de Lange Gasthuisstraat bevindt zich het Maagdenhuis van het OCMW (Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn). Dit pand diende lange tijd als een weeshuis voor meisjes dat in 1634 werd gesticht. Tegenwoordig dient het als een klein en charmant museum, beheerd door het OCMW Antwerpen. De collectie schilderijen met Bijbelse taferelen is kleinschalig. Interessant om te bezichtigen is dan ook vooral de binnenkoer. Hier zijn in de gevels inscripties over de opening te lezen en valt een beeld van de Romeinse keizerin Faustina te bewonderen. Zij stichtte al in 104 na Christus een weeshuis voor meisjes in Rome. Vandaar de associatie met het Maagdenhuis.

De bezoekers worden deze avond getrakteerd op muziek van Nadine Duymelinck die allerlei muziekinstrumenten uit de renaissance bespeelt. Het duo Mensurabilis zingt a capella het sonnet dat in de muur bij het beeld van Faustina op de binnenkoer valt te lezen. Het verhaal gaat dat dit sonnet tevens ten gehore werd gebracht bij de opening van het weeshuis.

Het onthulde geheim van het weeshuis handelt over de secreten die door de katholieke nonnen werden aangelegd over de (vermoedelijk scheve schaats rijdende) vaders van de weesmeisjes.

Letterenhuis

Het Letterenhuis in de Minderbroedersstraat vormt de laatste halte van deze impressie. Doel van het Letterenhuis is alles te verzamelen en te archiveren over Vlaamse auteurs. Alles, behalve hun boeken. Te denken valt dan aan manuscripten, tekeningen en portretten van de schrijvers etc. Via een wandeling langs wanden en een inzage in de bureauladen kom je meer te weten over de geschiedkundige periode waarin de auteur leefde.

Zoals bekend, ben ik geen Vlaming van origine. Sinds mijn vestiging in Antwerpen heb ik wel verscheidene Vlaamse auteurs leren kennen bij naam. Neem een Herman De Coninck, een Hendrik Conscience en een Guido Gezelle. Menige Vlaamse stad heeft wel een straat of plein naar hen vernoemd. Ook naar Stijn Streuvels. Altijd gedacht dat hij een wielrenner was of een andere sportman. Niets is minder waar. Stijn Streuvels was auteur in de periode eind 19^e eeuw. Een lange man met een imposante snor, afgaande op de portretten die ik van hem zie.

Het Letterenhuis verzamelt zoals gezegd manuscripten. Vanavond kunnen we van vier auteurs deze handgeschreven documenten inzien, onder andere van Hugo Claus. Een conservator geeft een twintig minuten durende uitleg bij het gekriebel van de heer Claus. Zijn eerste gedicht. Zijn eerste toneelstuk. In verschillende versies.

Elf andere deelnemende musea komen niet voor in deze impressie. Ge kunt niet alles op één avond. Gezellig druk was het in elk bezocht museum. Op sommige momenten zelfs te druk. Hele gezinnen, ouderen van dagen en jong volwassenen snoven gedurende de zaterdagavond een flinke portie culturele kennis op. Augustus 2010 is de volgende editie.